نماز نشسته خوانده شود یا ایستاده؟

نماز نشسته خوانده شود یا ایستاده؟

باسمه تعالی

چند ماه پیش که به ایران سفر کردم، چند بار اتفاق افتاد که وقت نماز برای انجام فریضه نمازبه مسجدی که نزدیک بود، بروم. آن چه که در این مساجد قابل توجه بود، تعداد چشم گیر افرادی بود که فریضه نماز را نشسته روی صندلی به جای می آوردند. در بعضی از مساجد حتی به نظر می آمد که تا یک چهارم افراد به این روش نماز بخوانند. جالب تر این که در بین افراد مسن تری که با آنها برخورد داشتم و به مسجد نمی رفتند، به ندرت کسی را میشد یافت که به روش صحیح نماز بخواند.

چندین سال پیش که مشکل دیسک کمر داشتم، به توصیه پزشک چند روز نماز خود را نشسته خواندم. تجربه شخصی من این بود که این کار فشاری را که میتواند بین همه مهره های کمر تقسیم شود، محدود به مهره های گردن می کند و بیشتر باعث درد در آن ناحیه میشود، مگر اینکه آدم از خیر سجده کردن بگذرد. به این جمع بندی رسیدم که پزشکانی که نشسته خواندن نماز را توصیه می کنند، احتمالا در تمام طول عمر خود نه تجربه خواندن نماز نشسته و نه ایستاده را دارند.

میزان ابتلا به بیماری های زانو و کمر در بین ایرانی ها نباید خیلی متفاوت از کشورهای دیگر باشد. بنابراین میزان کسانی که مجبورند نماز خود را نشسته بخوانند، نباید از متوسط دنیا تفاوت چندانی داشته باشد. در حالی که خواندن نماز جماعت به صورت نشسته در مساجد دیگر دنیا به ندرت مشاهده میشود و افرادی بسیار مسن قادر هستند که فریضه نماز را به راحتی به جای آورند.

نکته دیگر این که تفاوت نمی کند که مشکل کمر داشته باشید و یا زانو درد، یا درد قوزک پا، و یا حتی سردردی که در آن احتمال فشار به رگ های مغز باشد؛ در همه این موارد بعضی پزشکان ایران توصیه به نشسته خواندن نماز می کنند، که خود نشانه این است که چنین توصیه هایی به پشتوانه تحقیقات علمی نمی تواند باشد.

آنچه برای من جالب توجه است، این است که هیچ کس از پزشکان ایرانی سئوال نمی کند بر اساس چه تحقیق و مطالعه ای چنین توصیه هایی را انجام می دهند، در حالی که انتظار می رفت علاوه بر این، در بررسی میزان اعتبار تحقیقات آنها ازگروه های مستقل و بی طرف علمی حتی در دیگر کشورهای اسلامی کمک بگیرند. آنها که با سابقه تحقیقات پزشکی کم و بیش آشنا هستند، می دانند که درباره هر یک از چنین توصیه های پزشکی چقدر بحث و اختلاف نظر وجود دارد. مثلا برای دهها سال توصیه پزشکان برای کسانی که مشکلات حاد دیسک کمر داشتند، این بود که مدتی را به استراحت مطلق بپردازند. اما تحقیقات بیشتر نشان داد که استراحت مطلق بی فایده است. دلیل آن هم این است که مهره های کمر و عضله های مرتبط برای تغذیه و حفظ آمادگی خود، نیاز به حرکت و تمرین دارند و استراحت مطلق به تخریب آنها کمک می کند. همین مطلب در نشسته خواندن نماز نیز صادق است. کافی است یک ماه نشسته نماز بخوانید و زانوهای خود را تمرین ندهید، تا دریابید که زانوهای شما دیگر توان انجام یک نشست و برخاست ساده را ندارند.

اگر شما در حرفه پزشکی نباشید و از یک پزشک درباره علت و یا مرجع دستورات پزشکی او سئوال کنید، بعید است که جوابی دریافت کنید، چون بهانه آنها معمولا این است که افراد خارج از حرفه، توان درک و یا بررسی آن را ندارند. زیر سئوال بردن چنین توصیه هایی هم معمولا به متهم شدن به تعصبات غیر علمی و عوامی گری منجر میشود. البته مختصری اطلاعات و تجربه از تاریخ پزشکی به آدم کمک می کند که چنین برخوردهایی را جدی نگیرد و متاثر نشود.

این مطلب را فقط به عنوان نمونه عرض می کنم که در سالهای اخیر تبلیغات فراوانی درباره مضرات توالت ایرانی شد و پزشکان ایرانی درباره ضرر آن و بهتر بودن توالت به اصطلاح فرنگی توصیه هایی داشتند. این تبلیغات تا به جایی در مردم ایران اثر کرده که در سفر اخیر خود به ایران خانه نوسازی را ندیدم که در آن توالت سنتی به کار رفته باشد و برداشت عموم این است که توالت فرنگی نتیجه پیشرفت های تکنولوژیک و دستاوردهای علمی غرب است. بعضی ها هم برای این که توالت فرنگی را تبلیغ کنند، مدعی شدند که آریایی های قدیم نیز از این توالت استفاده می کردند و با حمله اعراب و مغول توالت چینی که به اشتباه به توالت ایرانی معروف است، در ایران متداول شده است. البته این نکته معترضه بماند که با یک حساب سرانگشتی یافتم که حدود دو سوم این توالت ها هم رو به قبله یا پشت به قبله کار گذاشته شده اند. در حالی که اگر فرض کنیم که آرشیتکت و معمار ساختمان از این که توالت نباید رو به قبله باشد، اطلاعی نداشته باشد، باید از نظر حساب احتمالات حدود 50 درصد توالت ها اشتباه کار گذاشته شده باشد، و نه بیشتر.

حال بشنوید از داستان توالت در غرب:

این لینک فواید بی شماری را برای توالت سنتی و یا به قول ما ایرانی لیست کرده است و تغییر توالت ها در غرب به مدل به اصطلاح فرنگی را که از قرن 19 شایع شد، یک اشتباه تاریخی قلمداد می کند و لیست بلندی از بیماری هایی که به خاطر این توالت ها در جوامع غربی شایع شده را آورده است. به عنوان نمونه آمار سرطان روده بزرگ در آمریکا حدود 150000 مورد در سال بوده ولی در جوامعی که از توالت های سنتی استفاده می کنند، این آمار بسیار پایین است. در همان لینک در مورد تحقیقات دکتر سعید راد مطالبی آورده است. این دکتر حدود 10 سال پیش در تحقیق مفصلی نشان داده است که توالت ایرانی از نظر سلامتی بهتر از توالت فرنگی است. جالب این که استناد این لینک به تحقیقات دکتری ایرانی است تا از آن در اثبات ادعای خود کمک بگیرد. ایرادات توالت فرنگی تا به آن جا حساسیت در مردم ایجاد کرده که بعضی ها دست به ابداعاتی زده اند و محصولاتی را ارائه کرده اند که بتواند تا حد امکان توالت های آنها را به توالت سنتی نزدیک تر کند. این که چرا تحقیقات علمی و جدی دکتر راد و امثال او در ایران به گوش دیگران نمی رسد، خود نیز جای سئوال دارد.

حالا قیاس کنید این دو روایت مختلف از یک پدیده را. آیا انتظار دارید که در قرن 21 و عصر انفجار اطلاعات که هر پزشکی در ایران میتواند براحتی به آخرین اطلاعات روز پزشکی و آمارها دسترسی داشته باشد، تا این اندازه نظراتشان با نظرات بقیه پزشکان دنیا متفاوت باشد؟ متاسفانه اولین حربه پزشکان ایرانی حربه تجهیل است و سئوال کننده را به برخورد غیر علمی متهم می کنند و او را ناتوان در درک مطالب پزشکی می دانند و بنابراین از جواب مستند طفره می روند.

یک نگاه ساده به دلایلی که برای فواید توالت فرنگی ذکر شده است، میزان سطحی نگری در این توصیه های به اصطلاح پزشکی را نشان میدهد. مثلا ذکر شده برای افرادی که مبتلا به یبوست هستند و هر دفعه توالت رفتن آنها بیش از 5 دقیقه طول بکشد، احتمال اختلال در گردش خون و خون رسانی به مفصل زانو وجود دارد. این دلیل معتبر نیست، چون اولویت کسی که مبتلا به یبوست است، درمان یبوست است و نه تغییر توالت. اگر یبوست درمان پذیر نبود، باید روش رفتن به توالت را اصلاح کند و نگذارد که زمان آن به بیش از 5 دقیقه برسد. اگر بیماری در کوتاه مدت قابل درمان نبود، میشود از صندلی های تاشو مخصوص استفاده کرد. در وهله آخر اگر بیماری مزمن شد و چاره دیگری نبود و امید به بهبودی وجود نداشت، استفاده از توالت فرنگی  شاید قابل توصیه باشد. دلیل دیگری که ذکر شده آسیب دیدگی مفصلی بالاتر از متوسط، در ایران در مقایسه با کشورهای غربی است که به استفاده از این نوع توالت ها نسبت داده اند. این دلیل هم درست نیست. دلیل اصلی این است که به ورزش و آمادگی جسمانی در ایران کمتر توجه میشود. انجام حرکات ورزشی و نرمشی در غرب، جزو برنامه روزانه بسیاری از مردم است و خیلی ها سعی می کنند که آمادگی جسمانی خود را در سطح مقبولی نگاه دارند.

موضوع توالت را که به ظاهر ربطی به نماز نشسته یا ایستاده خواندن ندارد، از آن جهت مطرح کردم که درباره آن تحقیقات مفصل و علمی انجام شده و حتی بعضی از این تحقیقات نیز در ایران بوده است و توسط دیگران مورد استناد واقع میشود. بنابراین حداقل انتظار این است که در ایران نیز توصیه های پزشکی در این رابطه براساس تحقیقات باشد و مستندات این توصیه ها قابل ارائه باشد، در حالی که چنین نیست. درباره فواید نشسته خواندن نماز، و بهتر بودن یا نبودن آن که اساسا تحقیقات علمی و معتبر و مستقلی انجام نشده است که بر اساس آن بتوان به بهتر بودن یکی نسبت به دیگری حکم داد. حتی بعید می دانم اکثر پزشکانی که چنین توصیه هایی را می کنند، خود تجربه شخصی از هر دو روش خواندن نماز داشته باشند تا بتوانند آنرا حداقل به عنوان تجربه شخصی توصیه کنند. پس به چه مجوزی پزشکان به خود اجازه می دهند چنین توصیه ای را انجام دهند و بخش عمده ای از جامعه را از انجام صحیح عبادات خود محروم کنند؟

بطور قطع توقعی جز این ندارم که با ارائه این مطلب به بعضی از این پزشکان، به عوام گرایی و توهم توطئه و امثالهم متهم شوم. اما خواننده این متن را دعوت می کنم قبل از انجام چنین توصیه های پزشکی آن را بیشتر بررسی کرده و درباره آن دقت و تحقیق کند.

10 نظر درباره “نماز نشسته خوانده شود یا ایستاده؟”

  1. سلام
    ممنون خیلی مطلب مهمی رو تذکر دادید مخصوصا در مورد دستشویی های فرنگی که خیلی هم حرفش مخصوصا در خونه هایی که جدید ساخته میشه هست و من دیدم تقریبا تمام کسایی که خودشون خونه ی جدید میسازن یا خونه اشون رو تعمیر میکنن حتما یه توالت فرنگی هم کار میذارن و به نظرشون هم کار خیلی مهمی کردن
    اما واقعا سجده بعضی وقتها خیلی آدمو اذیت میکنه مخصوصا من وقتی سرم درد میگیره سجده رفتن خیلی حالمو بدتر میکنه و خیلی فشار و درد رو توی سرم بدتر میکنه برای همین حتما مسکن میخورم یا بلاخره کاری میکنم که دردش آروم شه بعد نماز میخونم به نظر شما تو این حالت سجده رفتن ضرری برای بدن ممکنه داشته باشه؟
    متاسفانه پزشکای ایران هیچ چیز رو درست توضیح نمیدن و فقط دوست دارن وقتی از مطب خارج میشیم یه برگه پر از دارو و سفارش با خودمون داشته باشیم مثلا من دو سه سال پیش جوش خیلی بد و چرکی روی صورتم داشتم وقتی به دکتر مراجعه کردم ابتدا بهم یه دوره چرک خشک کن داد و گفت دوباره بیا وقتی برای بار دوم رفتم گفت که باید فریز شه من هم اصلا نمیدونستم که فریز چیه وقتی هم که ازش پرسیدم اصلا توضیحی نداد فقط با یه میله ی بلند که ازش بخار بلند میشد سمتم اومد من واقعا ترسیده بودم و به صورت طبیعی صورتمو عقب کشید اما بازم نگفت که میخواد چی کار کنه و فقط از عکس العمل من عصبانی شد…خب من فکر میکنم توضیح کاری که داشت میکرد کمتر از یه دقیقه بود اما اصلا این زحمتو به خودش نداد
    البته شاید تقصیر از خود ما هم هست که توقع های عجیب و غریبی از دکترها داریم که اونا رو مجبور به انجام تجویزهای طولانی میکنه

    1. با سلام و تشکر از عنایت شما به این مطلب،
      من پزشک نیستم و قصد توصیه پزشکی ندارم. اما تنها چیزی که میتوانم عرض کنم این است که قرار نیست آدم همیشه سردرد داشته باشد. بنابراین هنگام سردرد داشتن، باید دنبال راه حل موقت گشت. هیچ فقیهی کاری را که در انجام آن احتمال ضرر به فرد وجود داشته باشد، توصیه نمی کند.
      از طرف دیگر به فرض احتمال ضرر، نماز خواندن پشت صندلی تنها راه نیست. کافی است که زمان سجده را کوتاه تر شود و یا محل سجده با گذاشتن چند کتاب به اندازه ای بالا بیاید که فشار کمتری وارد شود. اگر واقعا هیچ کدام از این راه ها عملی نبود و چاره ای جز حذف سجده نبود، میشود بقیه قسمت های نماز را انجام داد و فقط موقع سجده مهر را به پیشانی گذاشت.
      یکی از چیزهایی که در ایران جای خالی آن احساس میشود، وجود انجمن های خود جوش مردمی است که برای هدف تعریف شده و مشخصی با همه همیاری می کنند. اگر هم چنین انجمنی تشکیل شود، به دلیل اینکه برای پیشبرد کار خود به امکانات مالی نیاز دارند، مجبورند به نحوی عمل کنند که مطامع سیاسی تامین کنندگان بودجه آنها تامین شود. اما واقعا جا دارد که انجمنی با هدف ارتقا اخلاق پزشکی و بهبود رفتار پزشکان با بیمارها تشکیل شود. نحوه برخورد پزشکان با بیمارها در ایران در مقایسه با دیگر کشورها مناسب نیست و رتبه خوبی در سطح جهان نمی آورد. یکی از دلایل آن هم این است که قضاوت درباره اختلافات بین بیمار و پزشک بر عهده پزشکان نظام پزشکی است که توسط خود پزشکان انتخاب میشوند. یعنی پزشکان می دانند که بیمارها در مقابل آنها بی دفاع هستند.
      نحوه برخورد پزشک ها با بیمارها در ایران من را به یاد این جمله که انگلیسی زبانها به طعنه استفاده می کنند، می اندازد:

      I am right, you’re wrong; I’m smart, you’re dumb; I’m big, you’re little; and there’s nothing you can do about it.

  2. سلام
    کاملا درست میفرمایید…این نشسته نماز خوندن یه مشکل شده تو مساجد

    چند وقت پیش خانمی میگفت خیلی از خانمهایی که روی صندلی نماز میخوونن رو میشناسه که کلاس ورزش هم میرن و از پس حرکات ورزشی به خوبی برمیان…اما موقع نماز نمیدونم چی میشه!!!

    1. با سلام و تشکر از عنایت شما به این مطلب،
      دست های شیطانی پشت این ماجرا هست. شیاطین دیگر جوانترها را کلا از نماز خواندن منصرف می کنند. آنها هم که پا به سن می گذارند نیز به تدریج به خواندن نماز روی صندلی روی می آورند. کافی است یکی دو دهه دیگر این کار ادامه پیدا کند تا دیگر مردم نماز خواندن صحیح را کلا فراموش کنند.
      همین اتفاق در مورد مسیحیت افتاده است. آنها هم وعده های نماز روزانه داشتند. در انجیل مشخصا از سجده و رکوع نام برده شده است و اینها جزء نماز بود. ولی نماز آنها به تدریج به زانو زدن و بعد دعا خواندن سر میز محدود شد و کم کم به آنجا رسیدند که هفته ای یکبار در کلیسا آواز بخوانند.

    1. با سلام و تشکر از عنایت شما به این مطلب،
      این مورد از مواردی است که خیلی مورد توجه علمای بزرگ بوده و در این باره کتابهای زیادی نوشته شده است. آقای شاه آبادی که استاد آقای خمینی بود، کتابی به نام شذرات المعارف نوشته و تک تک نقطه ضعف ها را بررسی و برای آن راهکار ارائه کرده است. همین تعالیم در واقع آقای خمینی را در به ثمر رساندن انقلاب کمک کرد.
      البته روش پیامبران نوشتن کتاب و تحلیل علمی نیست، بلکه پیام خود را با کلماتی بسیار ساده به طور مستقیم و رو در رو به مخاطب می رسانند. این روش بالاترین اثر را دارد، ولی برای انجام آن باید صبر و همت یک پیامبر را داشت.
      اما یکی از روش های ساده تری که به نظرم می آید این است که بررسی شود دشمنان از چه راه هایی قصد نفوذ و استحاله فکری دارند، زیرا آنها بیش از ما برای پیدا کردن راه های نفوذ وقت می گذارند و هزینه می کنند. با شناسایی آن راه ها و شناساندن آنها سعی شود که جلوی کار آنها گرفته شود.
      دشمنان دین قبلا راههای القای شبهه های علمی و فکری را امتحان کرده اند و نتیجه خوبی نگرفته اند، چون باعث رشد قدرت تحلیل و تعقل مردم شده و در نهایت نتیجه عکس می گیرند. لذا تمرکز آنها روی جایگزینی تعقل با تخیل و مواردی مانند خوراک و پوشاک و لذات زندگی است، تا از اینطریق به سست کردن اعتقادات دینی بپردازند. همین مورد نماز که برای مردم چنین وانمود می کنند که برای سلامتی آنها مضر است، فقط یک نمونه از این موارد است و موارد بسیاری را از این قبیل می توان اسم برد. مثلا در خواص شراب در تنظیم دستگاه گوارش مطلب زیاد گفته میشود و توصیه میشود که یک جرعه بعد از صرف غذا نوشیده شود. حتی از ضعف اطلاعات مردم استفاده می کنند و چنین وانمود می کنند که اسلام مست کردن را حرام کرده و نه نوشیدن اندک آبجو و یا شراب را.
      سعی خودم این است که در حد امکان خود اطلاع رسانی کنم و ضمنا نشان بدهم که بکارگیری دستورات اسلام بهترین نتیجه را برای دنیا و همچنین آخرت انسان ها تضمین میکند، و فاصله گرفتن از آنها جز ضرر چیزی ندارد.
      ایده راه اندازی یک وب سایت که بتواند در بهبود همه جوانب زندگی به مردم مشاوره دهد، نیز ایده خوبی است. مثلا هر کس یک نام کاربری و حساب مخصوص به خود بگیرد و با وارد کردن مشخصات سنی و جسمی خود بتواند در زمینه تغذیه و ورزش و آمادگی جسمانی مشاوره بگیرد و در لابلای توصیه ها نکات اخلاقی و بهداشتی و امثالهم نیز گنجانده شود. چنین وب سایتی را به تدریج میشود توسعه داد، تا جایی که در امور دیگر زندگی مانند ازدواج و حل دعواهای خانوادگی و بچه داری نیز بتواند کمک کند. البته اجرای چنین ایده ای نیاز به 10 تا 20 نفر نیروی کار با انگیزه دارد. اما باعث میشود که جلوی راهزنی دیگران گرفته شود.

  3. ببخشید این مطلب بالا توسط چه کسی ارایه شده؟ برای من که دانشجوی پزشکی هستم ویکسالی هست که به بیماری دیسک کمر مبتلا شدم،این سخنان جالب و بحث برانگیز بود،ودلم میخواد راجع بهش بیشتر بدونم،البته تمایل دارم که نویسنده عزیز مستندات وامارهای بیشتر ودقیق تری رو ارایه کنند.من در این یکسال که نشسته نماز خوندم، به عینه شاهد این مسیله هستم که زانوهام نسبت به گذشته توان کنتری دارند،خواهش میکنم راجع به این مسیله هم توضیح بدید.ممنونم

    1. ضمن عرض سلام و تشکر از عنایت جنابعالی به این وبلاگ،
      من اهل حرفه پزشکی نیستم و ادعایی هم ندارم. لینکهایی که در این مقاله آوردم که به تحقیقات دکتر راد رجوع داده، هنوز وجود دارند و قابل رجوع هستند.
      خلاصه حرفم این است که برای صدها سال مردم نماز را به روش سنتی خوانده اند و هنوز در اکثر کشورهای اسلامی به همان روش نماز میخوانند. اگر پزشکان ایران توصیه به خواندن نماز نشسته میکنند، باید این توصیه بر اساس تحقیقات قابل رجوع و قابل راستی آزمایی باشد. اما چنین تحقیقاتی انجام نشده است.
      آنکه باید شاهد و دلیل بیاورد، کسی است که به نشسته خواندن نماز توصیه میکند.

  4. افرادی که خودشون با پای خودشون میان مسجد که دیگه نیازی ندارن در تمام نماز روی صندلی نشسته باشن! فقط کافیه موقع سجده و یا حداکثر رکوع رو صندلی بشنن.

    ممنون از مطلب خوبتون.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.